مجله

تاریخچه چرم ایران و جهان

تاریخچه چرم جهان

انسان در همان روزهای اولیه سکونتش بر روی کره زمین به خواص و اهمیت پوست حیوانات پی برد و به همین جهت از آن برای مصارفی چون پوشاک ، کفش ، زیر انداز و غیره بهره جست.

اگرچه انسان در ابتدا پوست را به‌صورت خام مورداستفاده قرار می‌داد ولی به‌مرورزمان به فن نگهداری و دباغی پوست و تبدیل آن به چرم پی برد. مستندات و مدارکی شامل اشیاء و آثار بجای مانده از زمان‌های گذشته دور وجود دارد که استفاده از پوست حیوانات (چرم) را در زندگی روزمره انسان نشان می‌دهد

نکته مهمی که با توجه به شواهد و مدارک موجود مانند اشیاء بدست آمده از دوران قدیم و همچنین مجسمه ها ، نقش برجسته ها و نقاشی ها می توان به آن اشاره کرد ، استفاده از چرم به صورت روزمره بوده است ، این بدان معنی است که چرم به طور دائم در زندگی انسان نقش داشته و به کار میرفته است. این کاربرد گاهی در پوشاک ، خصوصا در کفش شکارچیان و جنگجویان و گاهی برای افسار و یراق آلات حیوانات استفاده میشده و زمانی هم برای ساخت ظروف بکار میرفته است.

آرتور اپهام پوپ در کتاب شاهکارهای هنر ایران، در مورد بعضی از این ظروف این‌گونه می‌نویسد: شکل ظرف‌های سفالین قدیم اغلب از شکل ظرف‌هایی که با مواد دیگر (چوب، چرم، حصیر) ساخته‌شده و بشر هزاران سال پیش ازآن‌که سفال سازی را اختراع کند، آنها را بکار برده بود تقلید می‌شود.

تاریخچه چرم ایران

ایرانیان با بیشینه سه‌هزارساله ، اولین و قدیمی‌ترین تولیدکنندگان چرم در جهان هستند. آثار باستانی به‌جامانده از دوران قبل از میلاد نشان‌دهنده این است که ایرانیان از حدود 1500 سال قبل از میلاد از چرم برای تهیه لباس، کفش و جنگ‌افزار استفاده می‌کردند ولی از 550 سال قبل از میلاد بود که از چرم برای لباس‌های جنگی و زره نیز استفاده کردند.

وجود واژه‌هایی مانند ادیم، کیمخت، ساغری، تیماج، سختیان در زبان پارسی قبل از اسلام و همچنین وجود واژه‌های مرتبط با وسایل و ابزارهای چرمی مانند سختک، کمربند، انگشتیان، مشک و … در متون قدیمی نشان‌دهنده استفاده گسترده از چرم در ایران پیش از اسلام، بوده است.

در دست نوشته های ابن یمین ، ایرانیان باستان از پوست حیواناتی مانند گاومیش ، گاو و گوسفند برای نوشتن برروی آن، استفاده می‌کردند. ابن یمین در نوشته‌هایش بر نوشتن فرمان های داریوش بر روی چرم اشاره کرده است. بنابر برخی روایات ، اوستا را بر دوازده هزار قطعه پوست گاو نوشته بودند.همچنین پوست نوشته‌هایی که در اورامان کردستان یافت شده و در موزه بریتالنیا نگهداری می‌شود نشان دهنده استفاده از پوست برای نگارش در دوره اشکانیان است.

تولید انواع پوست و چرم و همچنین تجارت‌های مربوط به آن در دوره عباسی در سراسر قلمرو اسلامی پررونق بود. استفاده از پوست حیوانات مختلف برای ساخت پوستین و قبضه شمشیر و آستر کفش و لباس‌های زمستانی همچنین برای افسار و رکاب و مشک و نیز جلدهای چرمی برای کتاب‌ها که به صورت ساده‌ای طلاکوب می‌شده برخی از مهم‌ترین کاربردهای چرم در این دوره است. همچنین گزارش‌های فراوانی درباره تجارت پوست و چرم در این دوره است که نشان‌دهنده رونق استفاده از چرم در آن دوره می‌بوده است.

از نوشته‌ های خواجه رشید الدین مربوط به دوران پس از حمله مغول به ایران اینطور بر می آید که تجارت پوست و چرم در ایران پر رونق بوده است، این اسناد گواه شهرت برخی شهرها مانند تبریز و شیراز در این دوره است.

در دوره تیموری نیز از چرم برای تجلید کتاب‌ها و ساخت جلدهای ضربی و سوخت (نوعی کار هنری بر روی چرم) استفاده بسیاری می شد و به‌طوری که استفاده از سوخت علاوه بر جلدسازی، به‌عنوان هنری تزیینی نیز در این دوره اهمیت پیداکرده بود .

گزارشهای گردشگران از دوره صفوی، نشان دهنده رونق فراوان بازار چرم و فعالیتهای مرتبط با آن است. کمپفر از کارگاه های سلطنتی و از کفش دوزخانه و پوستین دوزخانه در این دوره سخن گفته است. معروفیت ساغری ایرانی در این دوره به حدی بود که شاردن معتقد است واژه شاگرن فرانسوی به معنی پوست خالدار مقتبس از کلمه ساغری می باشد. ساغری در دوره صفوی در تبریز تولید می شد و بیشتر در ساخت چکمه و کفش کاربرد داشت و همه درباریان از این نوع کفش ها می پوشیدند.

گزارش‌های گردشگران از دوره صفوی، نشان‌دهنده رونق فراوان بازار چرم و فعالیت‌های مرتبط با آن است. کمپ فر از کارگاه‌های سلطنتی و از کفش دوز خانه و پوستین‌دوز خانه در این دوره سخن گفته است. معروفیت ساغری ایرانی در این دوره به حدی بود که شاردن معتقد است واژه شاگرن فرانسوی به معنی پوست خالدار مقتبس از کلمه ساغری می‌باشد. ساغری در دوره صفوی در تبریز تولید می‌شد و بیشتر در ساخت چکمه و کفش کاربرد داشت و همه درباریان از این نوع کفش‌ها می‌پوشیدند.

در دوره قاجار انواع چرم به مقدار زیاد در شهرهای ایران تولید میشد. همدان مرکز مهم تولید نوعی چرم، معروف به “چرم همدانی” بوده، که از پوست گوسفند تهیه می‌ شد.

در سال ۱۲۶۷ از جمله کالاهایی که امیر کبیر به نمایشگاهی در لندن فرستاد، پوست بود. به علاوه در این دوره صادرات پوست و چرم از اغلب شهرهای ایران به روسیه و عثمانی و هند بسیار رونق داشت. علاوه بر همدان، شهرهای تبریز و اصفهان نیز در تولید و صادرات چرم سهم به‌ سزایی داشتند.

اولین کارخانه چرم‌سازی ایران در سال ۱۳۰۸ شمسی در شهر تبریز بنا شد و پس‌ازآن در همدان، تهران و اصفهان نیز کارخانه‌هایی تأسیس شد به‌طوری‌که  در سال ۱٬۳۳۷ تعداد ۲۲ کارخانه در ایران مشغول به‌کار بودند.

از سال 1362 در اطراف شهرهایی مانند تهران، تبریز و مشهد که از قدیم در تولید چرم فعال بودند، شهرک‌های صنعتی تولید این کالا راه‌اندازی شد که نام چرم شهر را بر این شهرک‌ها نهادند، وجود این شهرک‌های صنعتی به افزایش تولید چرم و کیفیت آن کمک شایانی نموده است.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *