مجله

تاریخچه چرم ایران و جهان

انسان در همان روزهای اولیه سکونتش بر روی کره زمین به خواص و اهمیت پوست حیوانات پی برد و به همین جهت از آن برای مصارفی چون پوشاک، کفش، زیرانداز و غیره بهره جست.

به گزارش مجله چرم همدان؛ اگرچه انسان در ابتدا پوست را به‌صورت خام مورداستفاده قرار می‌داد ولی  به‌مرورزمان به فن نگهداری و دباغی پوست و تبدیل آن به چرم پی برد.

مستندات و مدارکی شامل اشیاء و آثار بجای مانده از زمان‌های گذشته دور وجود دارد که استفاده از پوست حیوانات (چرم) را در زندگی روزمره انسان نشان می‌دهد.

نکته مهمی که با توجه به شواهد و مدارک موجود مانند اشیاء به‌دست‌آمده از دوران قدیم و همچنین مجسمه‌ها، نقش برجسته‌ها و نقاشی‌ها می‌توان به آن اشاره کرد، استفاده از چرم به‌صورت روزمره بوده است، این بدان معنی است که چرم به‌طور دائم در زندگی انسان نقش داشته و به‌کار می‌رفته است.

این کاربرد گاهی در پوشاک، خصوصاً در کفش شکارچیان و جنگجویان و گاهی برای افسار و یراق‌آلات حیوانات استفاده می‌شده و زمانی هم برای ساخت ظروف بکار می‌رفته است.

آرتور اپهام پوپ در کتاب شاهکارهای هنر ایران، در مورد بعضی از این ظروف این‌گونه می‌نویسد: شکل ظرف‌های سفالین قدیم اغلب از شکل ظرف‌هایی که با مواد دیگر (چوب، چرم، حصیر) ساخته‌شده و بشر هزاران سال پیش ازآن‌که سفال سازی را اختراع کند، آنها را بکار برده بود تقلید می‌شود.

تاریخچه چرم ایران

ایرانیان با بیشینه سه‌هزارساله، اولین و قدیمی‌ترین تولیدکنندگان چرم در جهان هستند.

آثار باستانی به‌جامانده از دوران قبل از میلاد نشان‌دهنده این است که ایرانیان از حدود ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد از چرم برای تهیه لباس، کفش و جنگ‌افزار استفاده می‌کردند ولی از ۵۵۰ سال قبل از میلاد بود که از چرم برای لباس‌های جنگی و زره نیز استفاده کردند.

وجود واژه‌هایی مانند ادیم، کیمخت، ساغری، تیماج، سختیان در زبان پارسی قبل از اسلام و همچنین وجود واژه‌های مرتبط با وسایل و ابزارهای چرمی مانند سختک، کمربند، انگشتیان، مشک و … در متون قدیمی نشان‌دهنده استفاده گسترده از چرم در ایران پیش از اسلام، بوده است.

در دست‌نوشته ابن یمین، ایرانیان باستان از پوست حیواناتی مانند گاومیش، گاو و گوسفند برای نوشتن بر روی آن، استفاده می‌کردند.

ابن یمین در نوشته‌هایش برنوشتن فرمان‌های داریوش بر روی چرم اشاره‌کرده است. بنا بر برخی روایات، اوستا را بر دوازده هزار قطعه پوست گاو نوشته بودند.

همچنین پوست نوشته‌هایی که در اورامان کردستان یافت شده و در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود نشان‌دهنده استفاده از پوست برای نگارش در دوره اشکانیان است.

تولید انواع پوست و چرم و همچنین تجارت‌های مربوط به آن در دوره عباسی در سراسر قلمرو اسلامی پررونق بود. 

استفاده از پوست حیوانات مختلف برای ساخت پوستین و قبضه شمشیر و آستر کفش و لباس‌های زمستانی همچنین برای افسار و رکاب و مشک و نیز جلدهای چرمی برای کتاب‌ها که به صورت ساده‌ای طلاکوب می‌شده برخی از مهم‌ترین کاربردهای چرم در این دوره است. 

همچنین گزارش‌های فراوانی درباره تجارت پوست و چرم در این دوره است که نشان‌دهنده رونق استفاده از چرم در آن دوره می‌بوده است.

از نوشته‌ های خواجه رشید الدین مربوط به دوران پس از حمله مغول به ایران اینطور بر می آید که تجارت پوست و چرم در ایران پر رونق بوده است، این اسناد گواه شهرت برخی شهرها مانند تبریز و شیراز در این دوره است.

در دوره تیموری نیز از چرم برای تجلید کتاب‌ها و ساخت جلدهای ضربی و سوخت (نوعی کار هنری بر روی چرم) استفاده بسیاری می شد و به‌طوری که استفاده از سوخت علاوه بر جلدسازی، به‌عنوان هنری تزیینی نیز در این دوره اهمیت پیداکرده بود.

گزارش‌های گردشگران از دوره صفوی، نشان‌دهنده رونق فراوان بازار چرم و فعالیت‌های مرتبط با آن است. کمپفر از کارگاه‌های سلطنتی و از کفش دوز خانه و پوستین‌دوز خانه در این دوره سخن گفته است.

معروفیت ساغری ایرانی در این دوره به حدی بود که شاردن معتقد است واژه شاگرن فرانسوی به معنی پوست خالدار مقتبس از کلمه ساغری می‌باشد.

ساغری در دوره صفوی در تبریز تولید می‌شد و بیشتر در ساخت چکمه و کفش کاربرد داشت و همه درباریان از این نوع کفش‌ها می‌پوشیدند.

گزارش‌های گردشگران از دوره صفوی، نشان‌دهنده رونق فراوان بازار چرم و فعالیت‌های مرتبط با آن است. کمپ فر از کارگاه‌های سلطنتی و از کفش دوز خانه و پوستین‌دوز خانه در این دوره سخن گفته است.

معروفیت ساغری ایرانی در این دوره به حدی بود که شاردن معتقد است واژه شاگرن فرانسوی به معنی پوست خالدار مقتبس از کلمه ساغری می‌باشد.

ساغری در دوره صفوی در تبریز تولید می‌شد و بیشتر در ساخت چکمه و کفش کاربرد داشت و همه درباریان از این نوع کفش‌ها می‌پوشیدند.

در دوره قاجار انواع چرم به مقدار زیاد در شهرهای ایران تولید می‌شد. همدان مرکز مهم تولید نوعی چرم، معروف به “چرم همدانی” بوده، که از پوست گوسفند تهیه می‌شد.

در سال ۱۲۶۷ ازجمله کالاهایی که امیرکبیر به نمایشگاهی در لندن فرستاد، پوست بود.

به‌علاوه در این دوره صادرات پوست و چرم از اغلب شهرهای ایران به روسیه و عثمانی و هند بسیار رونق داشت.

علاوه بر همدان، شهرهای تبریز و اصفهان نیز در تولید و صادرات چرم سهم به سزایی داشتند.

اولین کارخانه چرم‌سازی ایران در سال ۱۳۰۸ شمسی در شهر تبریز بنا شد و پس‌ازآن در همدان، تهران و اصفهان نیز کارخانه‌هایی تأسیس شد به‌طوری‌که  در سال ۱٬۳۳۷ تعداد ۲۲ کارخانه در ایران مشغول به‌کار بودند.

از سال ۱۳۶۲ در اطراف شهرهایی مانند تهران، تبریز و مشهد که از قدیم در تولید چرم فعال بودند، شهرک‌های صنعتی تولید این کالا راه‌اندازی شد که نام چرم شهر را بر این شهرک‌ها نهادند، وجود این شهرک‌های صنعتی به افزایش تولید چرم و کیفیت آن کمک شایانی نموده است.

Related Posts

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *